
Speech Wouter Bos in Breda
Vrienden, partijgenoten, beste mensen
Wat ben ik blij dat ik vandaag eindelijk de tijd heb om u anderhalf
uur lang te onderhouden over PvdAers die elkaar publiekelijk de maat
nemen, over zelfkastijding en zelfbeklag, over richtingenstrijd, over
SP, Groen Links of D66. Nee dus.
Mijn verhaal vandaag is bedoeld voor al die mensen die zich nog
altijd het vuur uit de sloffen lopen voor onze partij, voor een betere
buurt, voor een beter Nederland, ja, voor een betere wereld en die zich
ergeren aan hoe de PvdA vooral met zichzelf bezig lijkt. Deze mensen
hebben gelijk. Ik doe er dus ook niet aan mee. En dat is het laatste
wat ik er vandaag over zeg. O ja, en anderhalf uur duurt het ook niet.
Vrienden, er is maar één ding waar mensen ons over willen horen: ons
eigen verhaal over het leven van heel gewone mensen, wat daar aan de
hand is, waar ze bezorgd over zijn, waar ze geïnspireerd door raken, in
wat voor land ze willen leven. Een verhaal dat bindt en boeit. En op
dat verhaal moeten we elkaar vandaag opnieuw vinden.
Mij herinnert het aan 2002, toen ik mij kandidaat stelde voor het
politiek leiderschap van de Partij van de Arbeid. Ik deed dat omdat ik
mensen zag afhaken die bij ons horen. Heel gewone mensen vaak die door
alle ontwikkelingen in hun omgeving het idee hadden langzaam maar zeker
de controle kwijt te raken over alles wat voor hun vertrouwd was, wat
ze houvast gaf, waarmee ze het idee hadden greep te hebben op hun eigen
buurt, werk, leven. En net als toen is de grootste fout die we nu
zouden kunnen maken, hun zorgen of onmacht weg te zetten als klagen of
zeuren, laat staan racisme of xenofobie.
Het zijn niet de zorgen en onzekerheden van deze mensen waar we ons
tegen moeten verzetten. Maar wel hun gevoel dat er niets aan te doen
is, dat de toekomst meer bedreigingen dan kansen biedt, dat zij steeds
weer aan het kortste eind trekken. Mijn Partij van de Arbeid is voor
alles een optimistische partij.
Een partij die haar geschiedenis kent. Een geschiedenis die ons
leert dat de toekomst ons niet hoeft te overkomen, dat we kunnen sturen
en vormgeven, dat er eindeloos veel kansen voor het grijpen liggen en
vooral, vooral, dat stilstand laat staan achteruitgang juist voor de
allerkwetsbaarsten het slechtste uitpakt.
Wij geloven in verandering omdat we verandering nodig hebben om onze
idealen waar te maken. Kortom, de Partij van de Arbeid is progressief
of is niet. Maar ondertussen blijkt het een heel moeilijke klus om heel
veel mensen, die bij ons hoorden of nog steeds bij ons horen, dat
geloof in de toekomst, in elkaar en in ons eigen kunnen terug te geven.
De afgelopen jaren is het beeld alleen maar sterker geworden van een
land in verwarring en een volk dat zich voor het eerst in de
geschiedenis afvraagt of hun kinderen het beter zullen hebben dan zij
zelf.
Waar komt dat nou door?
Volgens mij niet eens omdat er zo veel en zo snel verandert in het
leven van mensen. Het is ook de aard van de veranderingen. De
veiligheid van nationale grenzen verdwijnt. Het ordenend vermogen van
nationale overheden en nationale politieke partijen wordt minder. De
bevolkingssamenstelling verandert. Verschillen tussen hoe mensen hun
leven leven worden groter. Er zijn steeds meer culturen, meer religies,
meer meningen, meer waarden. Solidariteit komt steeds minder makkelijk
vanzelf tot stand. Het leidt tot een nieuwe ongelijkheid, nu eens niet
primair op inkomen maar een ongelijkheid tussen mensen die hier hun
kansen kunnen grijpen, en mensen die dat niet lukt.
Bijvoorbeeld als we kijken naar globalisering. Geen twijfel dat
globalisering enorme kansen met zich mee brengt voor consumenten en
ondernemers. Globalisering biedt een perspectief van welvaart waar
armoe is en democratie waar onderdrukking heerst. Maar globalisering
vraagt ook slachtoffers en niet alleen op korte termijn. Denk aan de
arbeiders in traditionele industrie die hun baan zien verdwijnen
terwijl hun bazen excessieve bonussen verdienen.
En dus is het goed dat we, meer dan u in het verkiezingsprogramma
van ons vroeg en meer dan in enig ander Europees land, daar iets aan
proberen te doen. Denk aan de vakbonder die niet meer weet met wie hij
nu eigenlijk over de toekomst van het bedrijf moet overleggen omdat
ondernemers en aandeelhouders steeds ongrijpbaarder hun invloed
aanwenden.
En dus is het goed dat we agressief aandeelhoudersactivisme aan
banden leggen. Maar denk bij globalisering ook aan homo's en vrouwen
die dachten hun vrijheden in Nederland lang en breed verworven te
hebben maar met de komst van nieuwe gemeenschappen soms het gevoel
hebben weer helemaal opnieuw te moeten beginnen. Of denk aan de gewone
deugdzame burger die op TV terroristen ziet die zeggen uit naam van de
Islam te handelen en zich plots afvraagt wat dat zegt over zijn buurman
die ook moslim is.
Een Nieuwe Ongelijkheid tussen de mensen voor wie de Nieuwe Wereld
vooral Nieuwe Kansen biedt en de mensen die dreigen achter te blijven
of af te haken. En dat fenomeen, beste mensen, die ontwikkeling, die
ongelijkheid raakt ons meer dan wie dan ook. Het is de effectiviteit
van ons soort beleid dat onder druk komt. Het is het type samenleving
dat wij nastreven dat uit beeld raakt. Het is onze internationale
oriëntatie die steeds minder populair wordt. Het is ons discours over
werk en inkomen dat in toenemende mate tekort schiet als we het niet
ook over religie, moraal, identiteit en cultuur durven te hebben. En
ja, het zijn onze mensen die zich bedreigd voelen, die onzeker worden,
vertrouwen verliezen in elkaar, in ons, in de toekomst.
Vrienden, als er één reden is waarom ik deze partij wil leiden, is
het -net als in 2002- omdat ik dit niet wil laten gebeuren. Als er één
reden is waarom ik terug wil vechten tegen alle somberheid en
pessimisme in, is het omdat juist wij nu uitgedaagd worden op onze
overtuigingskracht, onze beginselen en ons vermogen om mensen weer
greep te geven op hun leven. Wij hebben altijd beweerd en
gedemonstreerd dat het mogelijk is mensen kansen te laten pakken, zich
te ontwikkelen en emanciperen zodat ze de toekomst met vertrouwen
tegemoet kunnen zien. Nu daaraan getwijfeld wordt, moeten wij het laten
zien. En dat kunnen we.
Maar het vraagt allereerst eerlijkheid. Eerlijkheid, gewoon
eerlijkheid. Dat we mensen durven vertellen hoe Nederland verandert. En
dat Nederland dus ook moet veranderen. Wie dat niet durft te zeggen,
houdt mensen voor de gek. Een emancipatiepartij die mensen sterk wil
maken moet beginnen met ze een eerlijk verhaal over hun wereld mee te
geven.
En dus ben ik bijvoorbeeld blij dat onze partij in de Resolutie over
Arbeid die vandaag is aangenomen niet de globalisering ontkent, niet
terugverlangt naar het Nederland van de jaren '50, niet het belang
ontkent dat het bedrijfsleven heeft om zich flexibel en dynamisch te
organiseren. Dat laten we met een gerust hart over aan de SP.
'Als P.v.d.A letten we op de kleintjes'
Wij omarmen de dynamiek, wij omarmen de toekomst, maar we willen
iedereen mee nemen en niemand achterlaten. Dat is het hart van ons
verhaal. Een eerlijk verhaal is soms een heel moeilijk verhaal. Dat
merk ik elke dag aan de pomp.
Natuurlijk, we kunnen nu de brandstofprijzen stijgen de accijnzen
verlagen. Maar de olieprijs blijft net zo hoog. De toenemende vraag
vanuit India en China blijft net zo hoog. De schaarste neemt niet af.
Ik vind het eerlijker om mensen dát verhaal te vertellen, om met Den
Uyl te zeggen dat die tijd van lage olieprijzen nooit meer terug komt.
Ja, dat is eerlijk, en het biedt ook een kans om juist nu versneld over
te stappen op duurzame technieken, een duurzame energie, een duurzame
economie. En dan ben ik niet naïef over hoe gezinnen in de knel kunnen
komen nu de brandstofprijzen stijgen.
Ik heb die koopkrachtplaatjes ook gezien. Nee, aan die stijgende
olieprijs kunnen we niets doen. Maar aan de vraag of de
allerkwetsbaarsten daar het slachtoffer van worden wel. En ik zeg u,
met de PvdA in het kabinet zullen we dat dus niet laten gebeuren. Maar
vrienden, de enige reden waarom we moeten durven blijven komen met dat
eerlijke verhaal, is omdat we altijd ook dat andere verhaal vertellen.
Het verhaal van de solidariteit.
Het mooiste verhaal. Ons verhaal. Van niemand anders. Hoor je dat,
Michiel Emmelkamp? Ons verhaal, van niemand anders. Wij kunnen
vooruitgangsoptimisten zijn, wij kunnen het eerlijke verhaal vertellen
over een veranderende wereld die niet alleen maar kansen maar ook
bedreigingen met zich mee brengt, wij kunnen dat verhaal brengen omdat
we iedereen mee nemen, omdat we niemand aan de kant laten staan. Dat
doen we omdat we weten dat de samenleving daar niet alleen socialer
maar ook sterker van wordt.
Alles wat we zeggen, alles wat we doen om mensen vol vertrouwen mee
te nemen in een wereld vol van kansen én bedreigingen, zekerheden en
zorgen, het staat of valt met ons vermogen waar te maken dat je er
nooit alleen voor staat, dat jouw probleem mijn probleem is, dat het
ons aller belang is dat het ons allemaal goed gaat. En natuurlijk, ook
die solidariteit moet onderhouden worden.
Neem de WAJONG. Het is niet solidair om kwetsbare jongeren vanaf hun
18e voor de rest van hun leven af te schrijven en op te bergen. Het is
niet solidair om de kleine kans die er soms is om WAJONGERS toch mee te
laten doen op de arbeidsmarkt, weg te laten lopen en af te kopen met
een uitkering. En het is zeker niet solidair om de uitkering te
verlagen voor WAJONGERS die geen kans maken. En dus is het goed dat wij
de WAJONG solidair houden door haar te veranderen, de uitkering te
behouden, de aandacht te verleggen naar wat jongeren wel kunnen en van
hen ook te verlangen daar aan mee te werken. Zodat we solidair kunnen
blijven met de mensen die daar uiteindelijk echt van afhankelijk zijn.
Maar, beste mensen, onze grootste uitdaging op het gebied van
solidariteit ligt niet in de sociale zekerheid. Het vraagstuk waar
alles samen komt - kunnen we optimistisch zijn, durven we mensen te
vertellen hoe Nederland onomkeerbaar verandert, kunnen we de
solidariteit organiseren- het vraagstuk waar al die vragen samenkomen
is het integratie-vraagstuk.
Onze geloofwaardigheid hangt wat mij betreft meer dan op welk
onderwerp dan ook, af van hoe wij het er hier vanaf brengen. Het is de
sleutel terug naar de harten van de mensen. Ik zal er dus ook zelf
leiding aan blijven geven. Want het gaat over de vraag of wij kunnen
verbinden en verheffen, of verworven vrijheden bij ons in goede handen
zijn, of we een nieuwe samenleving kunnen bouwen dwars over die steeds
grotere verscheidenheid in etniciteiten, culturen en religies heen. En
ik denk dat we dat kunnen waarmaken.
Het is de grote Nieuwe Sociale Kwestie van de komende decennia. En
wij zullen de leiding moeten nemen. Omdat we de wijken kennen waar de
nieuwe samenleving wordt uitgedokterd, met vallen en opstaan. Omdat we
wortels hebben in alle grote emancipatiebewegingen van de afgelopen
eeuw. En omdat wij, en niemand anders, kapitaal in handen hebben met
Aboutaleb, Albayrak, Marcouch, Karakus en al die anderen!
Er is ook een schaduwzijde aan deze ambitie. Ik hoop enorm dat veel
allochtonen in onze partij hun talenten tot ontwikkeling brengen. We
vervullen daarmee ook de klassieke emancipatiefunctie die altijd bij
ons heeft gehoord. Maar de schaduwzijde is wel dat de debatten bij ons
altijd heftiger zullen zijn, de tegenstellingen groter, het ook vaker
mis zal gaan. Of het nu gaat om de Armeense genocide, dubbele
nationaliteiten, boerka's, imams, de vrijheid van meningsuiting,
religiekritiek of discriminatie. Omdat dingen gezegd worden die niet
kunnen, dingen voorgesteld worden die niet mogen.
Mensen zullen er van schrikken, misschien zullen ze ons verlaten. En
ik zeg: dat moet dan maar. Dit vraagstuk hoort bij ons. Dit is een
investering in onze geloofwaardigheid maar meer dan dat, en vele malen
belangrijker, een investering in solidariteit, in de kwaliteit van onze
samenleving. Nederland liep in 2002 voorop toen de onvrede over de
multiculturele samenleving naar buiten barstte. Nu gaan we voorop lopen
om te laten zien hoe het wel moet. Daarbij draait het wat mij betreft
om de heruitvinding van onze traditie van tolerantie. Nooit meer de
tolerantie van schouderophalen en wegduiken, laten gebeuren en niet
willen zien, niet benoemen en langzaam maar verergeren.
Nee, de actieve tolerantie die ik voor sta betekent dat we
discriminatie en achterstand bestrijden, ruimte geven aan religies en
verschillen, verdraagzaamheid betrachten maar tegelijkertijd
compromisloos onze verworven vrijheden verdedigen. Dan heb je het over
de rechtsstaat - de gelijkheid van man en vrouw, homo en hetero, de
scheiding van kerk en staat, de vrijheid van meningsuiting - maar ook
over veel meer dan dat. Wij zijn alleen maar geloofwaardig in het
verdedigen van een volwaardige plaats voor de islam in de Nederlandse
samenleving als we geloofwaardig zijn in het verdedigen van verworven
vrijheden.
'De religieuze zuil'
Dat betekent allereerst dat we een
eerlijk verhaal vertellen over een veranderend Nederland, waar de islam
bij zal blijven horen, waarvan het multi-etnische karakter alleen maar
toe zal nemen en waarvoor geen weg terug bestaat naar het Nederland van
Ooit. Wij bepleiten en verdedigen in dat Nederland een volwaardige
positie voor de islam en dat betekent bijvoorbeeld acceptatie van
moskeeënbouw, steun voor Nederlandse imamopleidingen en de aanwezigheid
van islamitische geestelijke verzorgers net als katholieke en
humanistische, bij de krijgsmacht, in gevangenissen, in
zorginstellingen.
Maar op de andere helft van de boodschap moeten we net zo hard zijn.
We accepteren niet dat gekwetste gevoelens een rechtvaardiging zijn
voor het gebruik van geweld. We willen dat Amsterdam de veilige
homo-hoofdstad blijft. We willen geen politie-agenten die op basis van
kennis van de Koran hun werk moeten doen. We tolereren geen
PvdA-politici met een discriminerende of denigrerende houding naar
allochtonen, homo's of vrouwen. Wij accepteren geen haatzaaien vanuit
salafistische moskeeën. We bewegen niet mee met die mannen die hun
vrouw zorg ontzeggen omdat er alleen een mannelijke arts beschikbaar
is.
We zijn trots op Marcouch als hij met imam Fawaz in het openbaar
debatteert en laat zien dat je tegelijk een goed moslim en een goed
burger van Nederland kan zijn. In de woorden van Marcouch zelf: "liever
een baan dan een baard!" Het zal allemaal niet eenvoudig zijn, dat weet
ik ook wel. Vooral ook omdat bij het gros van wat we willen bevorderen
en bestrijden, we het niet zullen moeten hebben van wet en regel. Toch
de traditionele 'toolkit' van sociaal democraten.
Maar hier werkt 'ie niet. Hier zal onderwijs, werk, dialoog,
opvoeding, emancipatie en debat het werk moeten doen. Als we het met
wet en regel niet redden, moeten mensen in ieder geval weten waar we
voor staan. Het debat moet open scherp kunnen worden gevoerd. Daarom
vind ik ook dat de partij altijd en overal ondubbelzinnig op moet komen
voor de vrijheid van meningsuiting.
Er zullen spotprenten gemaakt worden die kwetsen, er zullen films
verschijnen die ertoe leiden dat een vlag wordt verbrand, er zullen
uitspraken volgen die leiden tot nieuwe persoonsbeveiliging. Maar als
dat de prijs is die nodig is om de verworven grote vrijheid van
meningsuiting te behouden, het zij zo.
Wat geen begaanbare weg is, is dat we sluipendeweg zelfcensuur toestaan onder dreiging van geweld en intimidatie.
In een land waar we godsdienstvrijheid koesteren en verdedigen
bestaat ook de vrijheid godsdienst te verwerpen, te bekritiseren en
zelfs te bespotten.
Ook daarin zijn we tolerant.
En de debatten die daaruit voortvloeien maken ons uiteindelijk
sterker. Niet angst of intimidatie moet ons denken en doen bepalen maar
de vrijheid binnen de wet en de individuele moraal. We kunnen de boel
alleen maar bij elkaar houden als we kraakhelder zijn over wat we wel
en wat we niet accepteren van elkaar. Wees niet bang als het een keer
polariseert en kwetst. Dat hoort bij weerbare mensen in een volwassen
democratie.
We moeten elkaar ook vertrouwen in waarom we het debat voeren, dan
kun je het van elkaar hebben als het af en toe pijn doet. En wees
gerust, als ik het over debat heb, dan gaat het niet alleen over het
debat met onszelf, met partijleden die een misser begaan of met
allochtonen. Net zo hard met autochtonen hoe zij achterstellen en
buitensluiten.
'Trots op Nederland'
Of met Wilders, Verdonk of Rutte. Bij
hun is vrijheid noch trots in goede handen. Zij drijven mensen uiteen
zonder ook maar één oplossing te bieden. Zij zorgen er voor dat ook
succesvolle geëmancipeerde allochtonen zich steeds minder thuis voelen
in Nederland juist nu we ze zo hard nodig hebben. Het Nederland waar
zij voor staan is een Nederland waar ik niets mee heb.
Weet u wanneer ik trots was op Nederland? Toen ik me realiseerde dat
een paar jaar geleden namens mijn regering Rita Verdonk zou hebben
gereageerd op Fitna en het nu Ahmed Aboutaleb was. Toen was ik niet
alleen trots op Ahmed maar heel erg trots op Nederland!
Weet u wanneer ik trots was op Nederland? Toen ik laatst op de
Nieuwe Ledendag Mahmoud Astahafi tegen kwam die me vertelde dat hij één
van die 26.000 was, dat hij blij is dat hij in ons mooie land -nu ook
zijn land- aan zijn toekomst mocht bouwen en dat hij dat met en in de
Partij van de Arbeid wil gaan doen. Toen was ik trots op Nederland!
Beste mensen, dit is mijn verhaal over mijn Partij van de Arbeid,
mijn sociaal democratie, mijn inspiratie om door te gaan. Progressief,
eerlijk en solidair. Ik doe dat vanuit beginselen, idealen en een
traditie waar ik trots op ben. Ik doe dat gesteund door Mariëtte en Han
en fracties waar ik trots op ben. Ik doe dat gesteund door u allemaal,
door de partij. Ik weet dat dat niet altijd makkelijk is. De keerzijde
van ons idealisme is dat het nooit genoeg is. Dat kleine stapjes nooit
groot genoeg zijn. Zolang we nog geen 76 zetels hebben - ik beloof u:
bij de volgende verkiezingen gaat het lukken- maar zolang we nog geen
76 zetels hebben zal het moeten gebeuren door compromissen te sluiten.
En dat is af en toe moeizaam en vervelend. Ik weet en voel dat als
geen ander. Maar ook dan hebben we u nodig. Toen Jet een paar weken
geleden in problemen kwam met de embryoselectie kwam er binnen no time
een PvdA-er op televisie. Niet om de Christen Unie te bekritiseren over
hun standpunt. Niet om het CDA te bekritiseren over hun niet-standpunt.
Niet om de eigen staatssecretaris te ondersteunen in haar strijd. Maar
vooral om een verhaal af te draaien over hoe zij onbetrouwbaar en aan
het draaien was.
Vrienden, zo moet het dus niet. Niet alleen omdat Jet Bussemaker een
kanjer is en zij u ook op dit onderwerp niet zal teleurstellen. Beste
mensen, zo redden we het dus niet. Wij hebben u ook nodig. Politiek is
strijd en die strijd voeren we met zijn allen. Wij hebben een prachtig
verhaal vanuit een unieke geschiedenis met het oog op een inspirerende
toekomst. Elke dag weer proberen we daar stukjes en beetjes van waar te
maken, in gemeentes, in provincies en landelijk. We doen dat niet om
populair te worden maar omdat we geloven dat dit land nog steeds zoveel
beter kan.
Dat was ook de titel van mijn boek: Dit Land Kan Zoveel Beter. Ik
beschreef hoe Marco van Basten het Nederlands elftal weer teamspirit
mee gaf. Ik haalde het aan als voorbeeld om te laten zien hoe
teamspirit, samenhang, iets voor elkaar over hebben, solidariteit dus,
prestaties verhoogt, ons allemaal sterker maakt. Hoog gaf ik op van het
verschil tussen Dick Advocaat en Patrick Kluivert enerzijds en Marco
van Basten, Dirk Kuyt en Khalid Bouhlarouz anderzijds. Vervolgens vloog
Nederland er bij het WK genadeloos uit tegen de Portugezen.
Weg voorbeeld. Ik had me met losers geïdentificeerd. Maar vrienden,
na gisteren weten we het weer. De aanhouder wint. Met teamspirit boek
je resultaten. Kansen kunnen keren. Dat geldt voor Marco, Dirk en
Khalid. Dat geldt voor ons.
Moedig voorwaarts dus.
Dank u wel.
Geplaatst door Lucida (krijgt vervolg)
Laatste reacties